Antoni Jackowski, Izabela Sołjan

12. Akcja ekspedycyjna


Kraków był w latach międzywojennych jedynym polskim ośrodkiem geograficznym, w którym zaczęto rozwijać zakrojoną na szeroką skalę akcję ekspedycyjną. Inicjatorem i organizatorem był L. Sawicki. Opracował ideologię takich wypraw, które od początku miały charakter interdyscyplinarny. Sam zaprojektował samochód ekspedycyjny, którego wykonanie osobiście nadzorował w zakładach Renault w Paryżu (1926). Pojazdowi nadał nazwę „Orbis”. Przyprowadził też samochód z Paryża do Krakowa, a następnie przystąpił do organizacji wypraw. 

Głównym celem wypraw było badanie Bliskiego Wschodu i Bałkanów. Sawicki dostrzegał możliwości ekspansji gospodarczej Polski na Bliski Wschód, a takie działania powinny jego zdaniem poprzedzać rzetelne badania geograficzne. Niestety odbyło się zaledwie kilka wypraw.

W trakcie trzeciej wyprawy bałkańskiej Sawicki zachorował na ciężką malarię. W drodze powrotnej zmarł na tę chorobę kierowca. Zastąpił go Sawicki, który doprowadził samochód do Polski. Zmarł kilka dni po powrocie (3 października 1928 r.). Nikt po nim nie podjął już takiego przedsięwzięcia. Pewne działania próbowano podjąć pod koniec lat 30. Dopiero pod koniec lat 50. XX w. ruszyły ekspedycje naukowe Instytutu Geografii UJ. 

 

Uczestnicy wyprawy „Orbisu” z 1928 r.

Wyprawa „Orbisu” na Kresy Wschodnie, 1927 r.

 

„IKC” 1928 nr 11 (11 I) s. 3.

 

 

Wyprawa do Anatolii, 1927. Przeprawa statkiem przez Bosfor. Czwarty od lewej L. Sawicki, z tyłu widoczny samochód „Orbis”. (Zbiory NAC) 

 

Pismo L. Sawickiego do Rektora UJ dotyczące wyposażenia wyprawy, 8. 03. 1927. Arch. UJ, sygn. S II 880.

IKC 1927 nr 316 (16 XI) s. 12

Trzecia wyprawa „Orbisu” L. Sawickiego (1928 r.) od lewej: drugi M. Książkiewicz, czwarty L. Sawicki

IKC 1928 nr 278 (7 X) s. 10


PO LEWEJ: IKC 1928 nr 276 (5 X) s. 7

PO PRAWEJ: Pogrzeb prof. L. Sawickiego w dniu 5 października 1928 r. Pożegnanie z Instytutem Geograficznym UJ. Przemawia Jerzy Smoleński. – Archiwum Koła Geografów UJ im. L. Sawickiego oraz Rodziny Ormickich. 


IKC 1928 nr 277 (6 X) s. 7


Smutny koniec samochodu ekspedycyjnego „Orbis”, Arch. UJ, sygn. S II 880.

Próba kontynuacji akcji ekspedycyjnej. "IKC” 1938 nr 193 (15 VII) s. 21


Badania terenowe na Białej Pustyni w Egipcie, 
2002 (Arch. Zakładu Geomorfologii)

Warsztaty geomorfologiczne na Spitsbergenie, 2004 (Arch. Zakładu Geomorfologii)

Wyprawa UJ na Spitsbergen 1981 r. Przed chatą traperską koło Palffyodden stoją od prawej m. in.: Adam Krawczyk, Zdzisław Czeppe. Arch. IGiGP UJ


PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE
Przygotowanie stron oraz oprawa graficzna: Marek Drewnik