Antoni Jackowski, Izabela Sołjan

18. Siedziby geografii uniwersyteckiej


 

Collegium Maius (XV w.), najstarsza siedziba Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zbiory Muzeum UJ.


Ulica św. Anny 6 (obecnie Kolegium Kołłątaja). Mieściła się tutaj Katedra Geografii W. Pola.


PO LEWEJ: Collegium Novum - uroczyste otwarcie gmachu 14 czerwca 1887 r. W latach 1906-1916 dwa pomieszczenia zajmowała Katedra Geografii. Rys. J. Kossak, „Kłosy” 1887.

 

Collegium Novum UJ, początek XX w. 
Arch. IGiGP UJ


Collegium Iuridicum (XV-XVI w.), ul. Grodzka 53. W latach 1916-1922 mieściła się tutaj w dwóch pomieszczeniach siedziba Instytutu Geograficznego.


Ważne miejsce w dziejach krakowskiej i polskiej geografii zajmuje budynek przy ul. Grodzkiej 64, gdzie przez ponad 80 lat (do lipca 2005 r.) mieścił się Instytut Geografii i w którym wychowało się blisko dwadzieścia pokoleń polskich geografów. Ten stary i zabytkowy Arsenał Władysława IV Instytut przejął pod koniec 1921 r., ale jego normalne użytkowanie stało się możliwe dopiero w 1928 r., po usunięciu lokatorów oraz generalnym remoncie. Przez dziesiątki lat Arsenał stał się niejako „logo” polskiej geografii. 

PO PRAWEJ: Widok dawnego Arsenału, założonego w pierwszej połowie XVI w. przez Zygmunta I Starego, w 1643 r. całkowicie przebudowanego przez Władysława IV. W głębi widoczna Brama Grodzka, zbudowana w 1298 r., zburzona około 1820 r. Widok z pocz. XIX w., mal. T. B. Stachowicz, ok. 1840. Zbiory Muz. Hist. M. Krakowa, Kopia IGiGP UJ.


W grudniu 1920 r. władze wojskowe okręgu krakowskiego zaproponowały odstąpienie Instytutowi Geografii II piętra budynku Starego Arsenału przy ul. Grodzkiej 64. Był to swoisty dowód wdzięczności armii za wkład Instytutu i osobiście L. Sawickiego w szkolenie kartograficzne kandydatów na wykładowców szkół oficerskich, przygotowywanie różnych opracowań kartograficznych na potrzeby sztabu oraz uporządkowanie zbioru map przejętych po Austriakach przez Dowództwo Okręgu Korpusowego w Krakowie. Ostateczne przejęcie budynku nastąpiło w dniu 6 grudnia 1921 r. 
W związku z uzyskaniem tych pomieszczeń Instytut rozszerzył ofertę dydaktyczną. Niestety kilka miesięcy później (kwiecień 1922) władze wojskowe zażądały niezwłocznego zwrotu pomieszczeń (PONIŻEJ: Pismo Komendy Obozu Warownego Kraków do Senatu UJ nakazujące opuścić Instytutowi pomieszczenia w Starym Arsenale, 28.04.1922. Arch. UJ, sygn. S II 880). Miały one być przekazane na potrzeby Związku Oficerów WP i utworzonej przez niego spółdzielni „Demobilja”. Oferowała ona miejsca pracy dla zwalnianych z wojska oficerów. Żądania te zakwestionowały władze uczelni. Rektor UJ oraz L. Sawicki zabiegali w Ministerstwie WRiOP o interwencję w tej sprawie. W wyniku tych działań ówczesny wiceminister spraw wojskowych gen. dywizji Władysław Sikorski, wielki przyjaciel UJ, a także krakowskiej geografii, wydał rozkaz (13 listopada 1922) nakazujący natychmiastowe przekazanie uczelni gmachu Starego Arsenału. Stopniowo pozbywano się dawnych lokatorów (np. cały parter zajmował do 1927 r. Polski Czerwony Krzyż).  Wiele do życzenia pozostawiał stan techniczny budynku. W pewnym momencie – ze względu na bardzo zły stan techniczny – groziło wyburzenie górnych kondygnacji. 

Pismo generała Władysława Sikorskiego do Dowódcy Okręgu Korpusowego nr V w Krakowie nakazujące bezzwłoczne przekazanie Uniwersytetowi gmachu „Starego Arsenału”, 12. 11. 1922 r. Arch. UJ, sygn. S II 880.

Budynek Arsenału przed remontem, około 1923 r.


Postanowiono przystąpić do generalnego remontu, który okazał się bardzo kosztowny. Prace remontowe rozpoczęto w 1925 r. Odpowiedni projekt przygotował architekt Stanisław Filipkiewicz, który też nadzorował całość prac, które ostatecznie zakończono pod koniec 1928 r. W budynku mieściły się też siedziby krakowskich oddziałów Polskiego Towarzystwa Geograficznego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. 

Plan sytuacyjny I piętra w Starym Arsenale około 1923 r., przed rozpoczęciem prac remontowych. Całe piętro było poszatkowane przepierzeniami, które tworzyły niewielkie pokoje. Zajmowali je studenci jugosłowiańscy, których uniwersytet musiał przyjąć na wyraźne zalecenie MSZ. Odrębny lokal użytkował profos, opiekujący się akademikami z Jugosławii. „Mieszkali” oni w budynku do 1926 r. PO PRAWEJ: Plan. Arch. Państw. Kraków 

Na II piętrze znajdowały się: sala przeznaczona na seminaria dyplomowe, sala wykładowa, gabinety profesorów Sawickiego i Smoleńskiego, muzeum połączone z czytelnią, dyżurka woźnego, mieszkanie woźnego, ciemnia fotograficzna, pokój lektora kartografii (S. Korbel) ze zbiorami map, pokój asystentów oraz biblioteka. Na III piętrze do użytku nadawało się tylko jedno pomieszczenie, które przeznaczono na salę rysunków połączoną z pracownią kartograficzną.

Stary Arsenał – przebudowa w ramach generalnego remontu. Projekt fasady, około 1925. Arch. Państw. Kraków

Projekt z ok. 1925 r. PARTER. Usytuowano tu mieszkanie dla dozorcy, szatnię, „lożę portiera”, pokój przygotowawczy, salę wykładową, pracownie geodezyjną i geofizyczną, mieszkanie dla asystenta. Arch. Państw. Kraków

I PIĘTRO. Umieszczono tu: garderobę, pokój dla studentów ostatnich lat, pokój lektorów, pokój dyrektora, salę ćwiczeń proseminaryjnych, pracownię dla studentów pierwszych lat, pracownię geofizyki, pokój adiunktów, gabinet dyrektora, katalogi biblioteczne. Arch. Państw. Kraków

II PIĘTRO. Umieszczono tu: zbiory fotograficzne itp., pokój asystentów, zbiory dydaktyczne, bibliotekę, instrumentarium, zbiory kartograficzne, pracownię geoplastyczną, Koło Geografów, mieszkanie asystenta. Arch. Państw. Kraków

IKC 1927 nr 302 (2 XI) s. 2

Instytut Geograficzny UJ, ul. Grodzka 64, około 1938 r. Na frontonie budynku widoczny napis „Instytut Geograficzny” oraz herb UJ. Oznaczenia te usunęli Niemcy na przełomie 1939/1940 r.
Arch. IGiGP UJ.

Stary Arsenał,  ul. Grodzka 64. (Fot. M. Baścik)

Stary Arsenał,  ul. Grodzka 64. (Fot. M. Baścik)

Stary Arsenał,  ul. Grodzka 64. (Fot. M. Baścik)


PO LEWEJ: Collegium Broscianum, ul. Grodzka 52. Od 1971 r. część pomieszczeń zajmował Instytut Geografii UJ. (Fot. M. Baścik)

 

 

(Fot. M. Baścik)


Wmurowanie i poświęcenia kamienia węgielnego pod nowy budynek Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ na Kampusie 600-lecia Odnowienia UJ, 13 października 2003 r. Od lewej: JE Ks. Biskup prof. Tadeusz Pieronek, Rektor UJ prof. Franciszek Ziejka, Prezes Budostalu II Tadeusz Dulba, Dyrektor Instytutu prof. Antoni Jackowski (Fot. M. Baścik)

 

Gmach nowego Instytutu w budowie – stan w dniu 13.10.2003, Kampus 600-lecia Odnowienia UJ. (Fot. M. Baścik)


PO PRAWEJ: Akt erekcyjny wmurowany w dniu 13 października 2003 r. w fundamenty budynku Instytutu na Kampusie

 

Budynek Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ na Kampusie 600 lecia Odnowienia UJ. (Fot. M. Baścik)


 Stacje naukowe


Obserwatorium Astronomiczne UJ w Ogrodzie Botanicznym. Widok z przełomu XVIII/XIX w. W 1792 r. Jan Śniadecki założył tutaj stację meteorologiczną, która funkcjonuje w naszym Instytucie do chwili obecnej. 

Widok współczesny (Fot. J. Trepińska)


PO PRAWEJ: Stacja Naukowa Zakładu Klimatologii, ul. Kopernika 27. Obejmuje dwa punkty pomiarowe: 1. Stację Historyczną założoną w 1792 r. przez J. Śniadeckiego; 2. Stację w Ogrodzie Botanicznym – klimatologiczną III rzędu. (Fot. A. Grzyborowska)

 


Stacja naukowa Instytutu Geograficznego UJ w Dolinie Pięciu Stawów (1929 - 1933). 
Powstała z inspiracji J. Smoleńskiego. Głównym zadaniem było badanie pokrywy śniegowej i jezior tatrzańskich. Fot. S. Leszczycki 

St. Leszczycki podczas badania pokrywy śnieżnej w Tatrach, 1929. Arch. IGiGP UJ 


Terenowa stacja badawcza w Łazach koło Bochni, położona na progu 
Pogórza Karpackiego, została utworzona w 1984 r.


Stacja naukowa w Gaiku – Brzezowej koło Dobczyc (Pogórze Wielickie), utworzona w 1963 r. 


PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE
Przygotowanie stron oraz oprawa graficzna: Marek Drewnik