[EN]

Logo UJUniwersytet Jagielloński w Krakowie
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
30-387 Kraków, ul. Gronostajowa 7

www.geo.uj.edu.pl
Struktura
Edukacja
Nauka
Publikacje
Varia
Dla studentów
Dla doktorantów
Publikacje

Inne publikacje w grupie tematycznej "Geografia religii"

Inne wydawnictwa z 2002 roku

Pielgrzymki jako element kultury religijnej

Pielgrzymki jako element kultury religijnej

Jackowski A., Sołjan I. (red.), 2002, Pielgrzymki jako element kultury religijnej, Peregrinus Cracoviensis, z.12.

Recenzje: ks. Maciej Ostrowski

ISSN 1425-1922

Język publikacji: polski

Cena egzemparza: 15.75 PLN (w tym 5% VAT).

Publikacja jest do nabycia w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Istnieje również możliwość złożenia zamówienia przez internet.

Spis treści

Redakcja "Peregrinusa Cracoviensis" 

 s. 7-9

Wspomnienie Jurka

Pełny tekst w języku polskim (40 KB)

Maria da Graça Mouga Poças Santos 

 s. 11-28

The Sacred Space of Fatima as Perceived and Experienced by Foot Pilgrims

Percepcja przestrzeni sakralnej Fatimy przez pieszych pielgrzymów

Zarys treści: Celem artykułu jest przedstawienie fenomenu pielgrzymowania pieszego do sanktuarium w Fatimie w czasach współczesnych, zwłaszcza w kontekście osobistych doświadczeń i przeżyć pielgrzymów. Głównym przedmiotem rozważań autorka uczyniła:
- zjawisko pielgrzymowania pieszego w ujęciu geografii humanistycznej
- prezentację pieszych pielgrzymek do Fatimy (struktura ruchu pielgrzymkowego, percepcja przestrzeni sakralnej).
Artykuł oparty jest na materiale przedstawionym przez autorkę podczas IV Międzynarodowego Kongresu Sanktuariów i Miast Pielgrzymkowych, który miał miejsce w Fatimie, od 10 do 13 października 2001 r. Podjęta tematyka rozpatrywana jest zasadniczo z perspektywy geograficznej, z uwzględnieniem jednak jej interdyscyplinarnego charakteru. Ponieważ podstawowym pytaniem, na które autorka poszukuje odpowiedzi jest sposób postrzegania przez pielgrzymów przestrzeni sakralnej sanktuarium i miasta, dlatego prowadzone badania i analizy miały bardziej wymiar jakościowy aniżeli ilościowy.
W początkowej części artykułu została krótko przedstawiona geneza ośrodka, związana z objawieniami Matki Bożej. O powstaniu i rozwoju Fatimy jako centrum pielgrzymkowego z pewnością zadecydowała i nadal decyduje funkcja religijna. To dzięki niej można mówić o fenomenie Fatimy, która z małej pasterskiej osady stała się wysokozurbanizowanym ośrodkiem o znaczeniu międzynarodowym, przyjmującym rocznie 5-6 mln pielgrzymów i turystów. Miasto jest prawie całkowicie nastawione na obsługę pielgrzymów. W celu związania historycznych miejsc z dzisiejszym obrazem sanktuarium i miasta specjalną ochroną objęto obszar między Cova de Iria (miejsce objawień, dzisiejsze sanktuarium) a Aljustrel (wioska, w której mieszkali wizjonerzy, obecnie w granicach Fatimy). Powstały tam stacje Drogi Krzyżowej, a w samym Aljustrel zachowano oryginalne domy Łucji oraz Hiacynty i Franciszka. Stanowią one przykład typowego dawnego budownictwa górskiego w tym regionie Portugalii i niewątpliwie wzbogacają walory kulturowe miasta. Jest to ważne również z tego względu, iż w ostatnich latach Fatima staje się znaczącym centrum szeroko pojętej turystyki religijnej.
Wśród pielgrzymujących do sanktuarium w Fatimie, piesi pielgrzymi stanowią ok. 3%.
W ujęciu liczbowym (w zależności od przyjętego źródła danych i metody obliczeń) wielkości te przedstawiają się następująco:
a) 100 000-180 000 rocznie (na podstawie danych porównawczych z 1984 r., przy założeniu, że piesi pielgrzymi stanowią 2-3 % ogółu pątników)
b) 165 000 - 185 000 rocznie (na podstawie badań prowadzonych od listopada 2000 r. do października 2001 r. przez Fatima Tourist Board and the Pilgrim Service).
Wśród sanktuariów położonych w Europie Zachodniej Fatima zdecydowanie wyróżnia się wysoką liczbą przybywających tutaj pielgrzymów pieszych. Trasą mającą szczególne znaczenie dla podążających pieszo jest droga z Lizbony do Fatimy (Cova de Iria) t.zw. Caminhos de Fátima.
Podstawą poniższych analiz stały się badania przeprowadzone na reprezentatywnej grupie przybywających pieszo do Fatimy w okresie od listopada 2000 r. do października 2001 r.
Uzyskana ogólna charakterystyka pieszych pielgrzymów przedstawia się następująco: w 100% są to Portugalczycy i katolicy, w większości kobiety (55%). W strukturze wiekowej dominują ludzie stosunkowo młodzi: od 18 do 33 lat (45%). Grupa od 34 do 49 lat stanowi 32%, a grupa powyżej 50 lat - 23%.
Uwzględniając status rodzinny pielgrzymów zauważa się niewielką przewagę ludzi żonatych (55%). Najwięcej osób pochodzi z ośrodków wiejskich (45%) i wielkomiejskich (41%). Szczyt pielgrzymowania przypada w maju (27%), w miesiącach letnich (od czerwca do października -46%) oraz w październiku (18%). Biorąc pod uwagę wykształcenie pątników najliczniejszą grupę stanowią osoby z wykształceniem podstawowym i gimnazjalnym (55%). Pątnicy z wykształceniem wyższym to 14 % pielgrzymów. Zaskakująco duża jest liczba studentów - 27%. Zasięg terytorialny pieszego pielgrzymowania do Fatimy ograniczony jest głównie do diecezji położonych w stosunkowo niewielkiej odległości od sanktuarium, najwięcej z diecezji lizbońskiej (23%), a następnie z diecezji: Leiria-Fatima, Coimbra, Santarem i Aveiro (po 14%). Jeżeli chodzi o organizację pielgrzymek to większość pątników przybywa w grupach, głównie jednak nieformalnych (rodzina, przyjaciele). Tylko 14% pielgrzymek organizowanych jest przez organizacje religijne (parafie, diecezje, ruchy religijne). Prawie wszyscy respondenci pytani o motyw pielgrzymowania wymieniali wyłącznie motyw religijny (95%), jedynie 5% uważało się za równocześnie za pielgrzymów i turystów. Głównym powodem podjęcia wędrówki do Fatimy było wypełnienie złożonego ślubu lub podziękowanie za otrzymane łaski. Pobyt w Fatimie w większości przypadków był krótki, 77% wracało jeszcze tego samego dnia do swego miejsca zamieszkania. Pozostali zatrzymywali się na okres od jednego do trzech dni.
Kolejna grupa badanych zagadnień dotyczyła stopnia rozwoju infrastruktury na terenie sanktuarium i miasta (ryc. 2). Najwyżej zostały ocenione: informacja religijna na terenie sanktuarium, stan bezpieczeństwa i warunki higieniczno-sanitarne. Najniżej oceniono: informację turystyczną, bazę noclegową i gastronomiczną. W doświadczeniu respondentów najbardziej charakterystycznym elementem symbolizującym sanktuarium jest figura Matki Bożej Fatimskiej (86% respondentów). Z innych elementów wymieniano Kaplicę Objawień (9%) oraz święty dąb (5%). Kult Matki Bożej odgrywa niezwykle ważną rolę w sanktuarium, 64% pieszych pielgrzymów w swych modlitwach zwracało się bezpośrednio do Maryi.
Respondenci pytani byli również o stopień sakralności poszczególnych miejsc w Fatimie. Za najświętsze miejsce pielgrzymi uznali Kaplicę Objawień, miejsce, w którym w 1917 r. objawiła się Matka Boska. Na drugim miejscu znalazła się bazylika będąca głównym punktem w architektonicznej kompozycji sanktuarium. Zaskakująco wysoko oceniono też Wysoki Krzyż i Bramę Jubileuszową, święty dąb oraz figurę Najświętszego Serca Pana Jezusa. Wysoki Krzyż z Bramą Jubileuszową stanowią swoistą granicę między strefą sacrum a strefą profanum. Cześć jaką otaczany jest dąb, rosnący w pobliżu Kaplicy Objawień, wynika z wiary wielu pielgrzymów, iż jest to oryginalne drzewo, nad którym ukazywała się Maryja. Z kolei figura Najświętszego Serca Pana Jezusa wznosi się nad studnią, z której pielgrzymi zabierają do domów wodę, wierząc w jej cudowne właściwości. Bardzo niską ocenę uzyskała Kaplica Wieczystej Adoracji Najświętszego Sakramentu. Można to tłumaczyć faktem, iż ponad połowa badanych (55%) nie wiedziała o jej istnieniu. Miejsca położone poza sanktuarium (Droga Krzyżowa, Studnia Anioła, miejsce objawienia się Anioła, domy dzieci) otrzymały zbliżoną ocenę, niższą aniżeli miejsca w samym sanktuarium. Wynika to z ich mniejszej roli i większej odległości w stosunku do głównego centrum religijnego (Cova de Iria).
Prawie wszyscy respondenci (95%) twierdzili, że Fatima jest miejscem sakralnym. Dla 73% sanktuarium fatimskie to wyjątkowe i niezastąpione miejsce lub przynajmniej ważne miejsce (23%). Zaledwie 4% uważało, że miejsce to jest porównywalne z innymi. Dlatego też, 2/3 respondentów przyznało Fatimie tytuł: Ołtarz Świata.
Podsumowując rangę i rolę pielgrzymek pieszych autorka podkreśla, że mogą one odegrać istotną rolę w czasach współczesnych, czasach powszechnej globalizacji. Wbrew dążeniom do przyjęcia pewnego jednolitego standardu, pielgrzymki piesze charakteryzują się bowiem silną indywidualizacją i zróżnicowaniem.

Peregrinus Cracoviensis, 2002, z.12, s. 11-28.

Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ

ISSN 1425-1922

Pełny tekst w języku polskim (451 KB)

Antoni Jackowski, Izabela Sołjan 

 s. 29-50

Środowisko przyrodnicze a sacrum

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (330 KB)

Wojciech Mruk 

 s. 51-66

Zaplecze techniczne pielgrzymowania i warunki pobytu pątników w Ziemi Świętej w drugiej połowie XIV w.

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (101 KB)

Halina Matlak 

 s. 67-82

Synagogi jako przykład kultury materialnej Żydów w Europie

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (240 KB)

Anna Skalik 

 s. 83-100

Kościół greckokatolicki w Polsce po II wojnie światowej - zmiany w strukturze i przestrzeni geograficznej

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (514 KB)

O. Mariusz Tabulski OSPPE 

 s. 101-115

Grupa - wspólnota pielgrzymkowa (religijna) jako miejsce - środowisko i środek edukacji

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (103 KB)

Andrzej Datko 

 s. 117-140

Człowiek w przestrzeni symbolicznej. Struktura oraz sakralne i społeczne funkcje pielgrzymek na przykładzie pątnictwa do Wejherowa i Swarzewa

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (263 KB)

Wiktor Szymborski 

 s. 141-152

Kilka uwag o pielgrzymkach króla Kazimierza Jagiellończyka

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (89 KB)

Kazimiera Jakacka-Mikulska 

 s. 153-169

Pielgrzymki w literaturze przełomu XIX i XX wieku. Emil Zola, Joris-Karl Huysmans i Władysław Reymont

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (266 KB)

Agata Mirek 

 s. 171-187

Zostały by modlić się za Rosję. Działalność Zgromadzenia Córek Maryi Niepokalanej na Wileńszczyźnie w latach 1945-1991

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (262 KB)

Barbara Skowron-Charif 

 s. 189-198

Losy wizerunków maryjnych z terenów wschodnich Drugiej Rzeczpospolitej

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (252 KB)

Izabela Kapera 

 s. 199-207

Ruch pielgrzymkowy do Szczyrzyca

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (155 KB)

Józef Belgrau 

 s. 209-223

Sianowo - Sanktuarium Królowej Kaszub

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (98 KB)

Lucyna Przybylska 

 s. 225-237

Sieć kościołów parafialnych w Gdyni

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (241 KB)

Alicja Zoń 

 s. 239-256

Pielgrzymka śladami św. Jana Sarkandra

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (128 KB)

Maciej Ostrowski 

 s. 257-268

Na misji w Boliwii

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (213 KB)

Anna Krogulska 

 s. 269-295

Integracyjne znaczenie wspólnych pieszych pielgrzymek dla plemion afrykańskich

\"textSummary Pełny tekst w języku polskim (344 KB)

Webmaster: Janusz Siwek

Ostatnia aktualizacja: 2017-10-19

© IGiGP UJ "2017"

Valid HTML 4.01 Transitional