Badania naukowe

W dorobku naukowym Zakładu wyróżnić można kilka zasadniczych nurtów:

  • Struktura środowiska przyrodniczego
    Badania nad strukturą i organizacją środowiska przyrodniczego gór i wyżyn, jako systemu złożonego z elementów i geokompleksów prowadzone są w Zakładzie Geografii Fizycznej od 1968 roku. Pod kierunkiem Z. Czeppego wypracowano oryginalną, indukcyjną metodę kartowania geokompleksów indywidualnych w obszarze gór i wyżyn która jest podstawą do ujęć typologicznych. Metoda została zmodyfikowana dla potrzeb kartowania obszarów wysokogórskich oraz dla potrzeb kartowania obszarów polarnych. Cytowana jest w podręcznikach z geografii fizycznej kompleksowej i wykorzystywana w wielu publikowanych opracowaniach z innych ośrodków.
    Struktura środowiska przyrodniczego gór rozpatrywana jest w ujęciu horyzontalnym, piętrowym i hierarchicznym, co znajduje wyraz w licznych opracowaniach z zakresu regionalizacji. Charakteryzowanie regionów na podstawie odrębności ich wewnętrznej struktury w znacznie lepszym stopniu ukazuje celowość ich wyróżniania, ich indywidualność i wielowymiarową odrębność fizycznogeograficzną.
    Doświadczenia z badań nad strukturą środowiska przyrodniczego zaowocowały licznymi, nowatorskimi publikacjami, cytowanymi w podręcznikach, na temat metodyki wyróżniania i dynamiki granic fizycznogeograficznych.
  • Powiązania w środowisku przyrodniczym
    Drugi nurt badawczy Zakładu dotyczy systemowego rozpatrywania środowiska przyrodniczego, w którym składowe – elementy lub geokompleksy są bardzo silnie powiązane wewnętrznymi relacjami. Relacje te w sposób złożony ulegają zmianom w przestrzeni, nawiązując do dużej zmienności środowiska gór i wyżyn, wynikającego ze zróżnicowania naturalnego i oddziaływań antropogenicznych.
    Powiązania rozpatrywane są także w ujęciu dynamicznym, ponieważ ulegają zmianie w czasie pod wpływem oddziaływania czynników naturalnych i antropogenicznych. Prace badawcze polegają w tym zakresie na wypracowaniu modeli powiązań strukturalnych i funkcjonalnych dla obszaru gór i wyżyn.
  • Funkcjonowanie środowiska przyrodniczego
    W dorobku naukowym Zakładu ważne miejsce zajmują publikacje teoretyczne i metodyczne na temat funkcjonowania geosystemów, opracowano klasyfikacje funkcjonalne geokompleksów, opracowana została odrębność funkcjonalna geokompleksów wysokogórskich.
    W ostatnich latach, wykorzystując liczne zjawiska ekstremalne w przyrodzie, prowadzone są badania nad specyfiką funkcjonowania środowiska przyrodniczego gór i wyżyn w warunkach ekstremalnych, pod wpływem: intensywnych opadów, wyjątkowo gwałtownych powodzi i na skutek oddziaływania trąby powietrznej.
    Od roku 1997 prowadzony jest oryginalny kompleksowy monitoring jakościowy nowych geokompleksów w krajobrazie, utworzonych na skutek ekstremalnych opadów i powodzi. Badania dotyczą sposobu ich funkcjonowania, zmienności sezonowej funkcjonowania w roku, wpływu człowieka na funkcjonowanie i zmierzają do syntez dotyczących regionalnego zróżnicowania sposobu funkcjonowania środowiska i dalszego jego rozwoju.
    Od 1996 roku prowadzone są badania nad stabilnością środowiska przyrodniczego w Karpatach Zachodnich, powyżej górnej granicy lasu, w wybranych pasmach górskich polskich i słowackich. Dotyczą one podatności środowiska na bodźce naturalne i antropogeniczne oraz badania dynamiki granic krajobrazowych.
  • Naturalne i antropogeniczne przemiany środowiska przyrodniczego
    Kierunek badawczy jest reprezentowany w badaniach od początku istnienia Zakładu. Początkowo dominowały badania nad przemianami środowiska przyrodniczego pod wpływem licznych, intensywnych i różnorakich oddziaływań człowieka. Między innymi Z. Czeppe zainicjował pionierskie badania nad zaśmieceniem środowiska przyrodniczego gór i związanymi z tym zagrożeniami, które jeszcze w tym okresie nie były dostrzegane, lub były bagatelizowane.
    W ostatnich latach wykorzystano sposobność do udokumentowania gwałtownych przemian środowiska gór i wyżyn, jakie zachodzą pod wpływem ekstremalnych zjawisk naturalnych i transformacji gospodarczej kraju m.in.: przemian krajobrazowych w sensie wizualnym, przemian środowiska na skutek porzucania gruntów ornych (tzw. renaturalizacja krajobrazu) oraz współczesnych konfliktów „człowiek-środowisko” w dnach dolin.
    Badania przemian środowiska prowadzone były także od roku 1993 na Spitsbergenie, a obecnie prowadzone są, w szerszym zakresie, badania nad transformacją (przemiany i rozwój) krajobrazów arktycznych pod wpływem współczesnego ocieplenia klimatu i recesji zlodowacenia.
  • Ocena wartości środowiska przyrodniczego
  • Kształtowanie i ochrona środowiska
  • Przyrodnicze podstawy zrównoważonego rozwoju
    W Zakładzie wypracowywana jest obecnie metodyka oceny wartości środowiska gór średnich i pogórzy z punktu widzenia potrzeb człowieka oraz oceny jego odporności na presję człowieka, ze wskazaniem barier, których przekroczenie może prowadzić do degradacji zasobów środowiska, a zatem zaburzenia jego potencjału. Temat ma aspekt aplikacyjny i odpowiada na współczesne zapotrzebowanie w zakresie praktycznej realizacji idei zrównoważonego rozwoju w obszarach górskich i wyżynnych.
  • Działalność popularno-naukowa

Współczesna problematyka badawcza Zakładu:

  • Struktura, funkcjonowanie i przemiany środowiska przyrodniczego wybranych obszarów Europy
  • Środowisko przyrodnicze jako system dynamiczny, podlegający współcześnie intensywnym przemianom naturalnym i antropogenicznym
  • Sezonowy monitoring funkcjonowania nowych geokompleksów w krajobrazie
  • Aktualizacja stanu wiedzy o wewnętrznej strukturze i funkcjonowaniu środowiska obszarów podlegających szybkim zmianom krajobrazu, np. w Karpatach, gdzie obszary użytkowane rolniczo zarastają lasem, lub w Arktyce, gdzie spod lodowców wyłaniają się znaczne obszary lądu lub fiordy
  • Wypracowanie metod oceny zasobów środowiska jako podstawy strategii zrównoważonego rozwoju i ocen oddziaływania na środowisko