Prof. dr hab. Zdzisław Czeppe

czeppe

Prof. Zdzisław Czeppe

Prof. dr hab. ZDZISŁAW CZEPPE
(1917-1991)

Organizator Zakładu Geografii Fizycznej i wieloletni jego Kierownik (1968-1988), inicjator problematyki kompleksowych badań środowiska przyrodniczego w Instytucie Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor 101 publikacji.

Znany szeroko wcześniej jako geomorfolog, o dużych osiągnięciach w zakresie dynamiki rzeźby obszarów polarnych i Karpat (Roczny przebieg mrozowych ruchów gruntu w Horsundzie (Spitsbergen, 1957 – 58), Przebieg głównych procesów morfogenetycznych w południowo- zachodnim Spitsbergenie – 1965).Od roku 1968 swoje zainteresowania skupił na wypracowaniu nowych, kompleksowych metod badania środowiska przyrodniczego gór i wyżyn, które zastosował do badania struktury środowiska Karpat i Spitsbergenu.

Droga naukowa Profesora prowadziła od środowiska przyrodniczego pojmowanego jako zbiór elementów – po środowisko przyrodnicze rozpatrywane jako geosystem o złożonej budowie i organizacji. Stworzył On szkołę geografii fizycznej kompleksowej obszarów górskich, w której nastąpiło odejście od tradycyjnych metod dedukcyjnych na rzecz podejścia indukcyjnego: od badań szczegółowych terenowych nad elementarnymi geokompleksami do uogólnień na poziomie regionalnym. Novum tego podejścia polegało na wypracowaniu metod kartowania i klasyfikacji podstawowych geokompleksów oraz na uzasadnianiu odrębności regionów fizycznogeograficznych ich wewnętrzną strukturą i organizacją, co znalazło wyraz m. in w publikacjach dotyczących regionalizacji województwa krakowskiego i tarnowskiego.

Prof. Z. Czeppe należał do pokolenia geografów o szerokim wachlarzu zainteresowań naukowych, co znalazło odbicie w profilu badawczym Zakładu Geografii Fizycznej, obejmującym zagadnienia struktury i funkcjonowania środowiska przyrodniczego, relacji w środowisku, antropopresji oraz przemian, zagrożeń i ochrony środowiska. Badania podstawowe wykorzystywał w licznych ekspertyzach, opiniach fizjograficznych wsi, gmin oraz ocenach środowiska przyrodniczego dla konkretnych potrzeb wykonywanych na zamówienie władz terenowych.

Wyrażał głęboką troskę o właściwe rozpoznanie zasobów przyrody i racjonalne gospodarowanie nimi, co znalazło wyraz m. in. w 2 tomach Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej PAN opracowanych pod Jego redakcją: Wartości środowiska przyrodniczego Wyżyny Krakowsko – Wieluńskiej (1972), Wartości środowiska geograficznego dorzecza Białej Dunajcowej i zagadnienia jego ochrony (1976).

W ostatnich latach działalności naukowej podjął badania nad przemianami i degradacją środowiska przyrodniczego Karpat, opracowując w tematach międzyresortowym i centralnym zagadnienie wpływu działalności człowieka na przekształcanie elementów abiotycznych środowiska górskiego. Wskazywał na zagrożenia środowiska przyrodniczego gór spowodowane m. in. zanieczyszczeniem pyłowym i gazowym, zaśmieceniem, wyczerpywaniem się zasobów czystych wód w aluwiach, obniżeniem się zasobów wód gruntowych, sugerując konkretne rozwiązania współcześnie narastających problemów. Mocno akcentował potrzebę pilnej ochrony wartości środowiska przyrodniczego, niszczonych często w sposób nieodwracalny.

Najważniejszym przedsięwzięciem organizacyjnym Profesora w zakresie badań polarnych było zapoczątkowanie interdycyplinarnych badań nad strukturą środowiska przyrodniczego Spitsbergenu oraz powołanie w 1979 roku Pracowni Dokumentacji Badań Polarnych w Instytucie Geografii UJ której w 1994 roku nadano Jego imię. Wyniki tych badań zawarte są w dwóch Zeszytach Naukowych UJ, Prace Geogr., z. 61 (1984), z. 63 (1985), których był redaktorem.

Znaczne są także zasługi Prof. Z. Czeppe w popularyzowaniu wiedzy geograficznej i w kształceniu młodzieży oraz kadry naukowej. Wraz z zespołem opracował koncepcję oryginalnego, bogatego programu specjalizacji z geografii fizycznej kompleksowej. Był promotorem 176 prac magisterskich, 7 rozpraw doktorskich, recenzował 19 prac doktorskich i 6 rozpraw habilitacyjnych.

Był nauczycielem łagodnym, bezpośrednim, wyrozumiałym, otwartym na inwencje studentów i darzonym przez nich dużym szacunkiem. Cechowała go duża życzliwość, dostępność i umiejętność inspirowania badań.

W pamięci uczniów pozostał Geografem o szerokiej wiedzy i głębokim spojrzeniu na współczesne problemy w środowisku przyrodniczym, uznanym w świecie polarnikiem, cierpliwym nauczycielem i wzorowym wychowawcą, a przy tym człowiekiem prawym, niezwykłej skromności i taktu, który mimo wielu przeciwności losu pozostał do końca pogodny i życzliwy ludziom.

W czasie II Wojny Światowej był lotnikiem Polskich Sił Lotniczych w Dywizjonie 300. Jego żołnierskie zasługi dla niepodległości Polski i Wielkiej Brytanii uhonorowane zostały trzykrotnie Polskim Krzyżem Walecznych, trzykrotnie Medalem Lotniczym oraz odznaczeniami angielskimi: 1939-454 Star, Air Crew Europe Star, Defence Medal, War Medal.

Pełna bibliografia publikacji Profesora Z. Czeppe opublikowana została w poświęconym Jego pamięci Zeszycie Naukowym UJ, Prace Geograficzne z. 94, 1993, str. 21-27

Pracownicy Zakładu Geografii Fizycznej